Kokteyl Parti - T.S.Eliot

Thomas Stearns Eliot. Amerika doğumlu İngiliz. Pür asalet bir herif. Mürekkep yalamış, saç sakal ağartmıştır. Muhafazakar cenahtandır. Muhafazakar cenahtan çıkan şairler, umum alemde taciserdirler. Bizde de öyledir. İsmet Özel, Süleyman Çobanoğlu, Sezai Karakoç, Furkan Çalışkan... Eliot hem bir şair, hem bir oyun yazarı. Nobel'i de var. 1948'de almış. Güzel bir lafı var: "Nobel, kişinin mezarına bilet kesmektir. O'nu aldıktan sonra kimse bir şey üretememiştir." Nobel sonrası iki eser verebilmiş. Kokteyl Parti onlardan biri.  

Hatıralar - Zeki Velidi Togan

Zeki Velidi Togan bu coğrafyada yaşamış en sıradışı, en renkli, en tutkulu insanlardan biridir. Buna şüphe yok. 1890'da Başkurdistan'da doğmuştur. 18 yaşına gelmeden Arapça, Farsça, Rusça öğrenmiştir. Bolşevik İhtilali'ni görmüş, Stalin ve Lenin ile çalışmış daha sonra onlara isyan etmiş, memleketinin bağımsızlığı için koca SSCB'ye kafa tutmuş bir çılgındır. Bu çılgınlığı onu ömür boyu göçebe olmaya zorlamıştır. Hatıratında münasebeti olan pek çok kişinin ismini zikreder. Bir kısmını buraya yazacağım. Nabzınız hala yükselmiyorsa kendinizden ümidi kesin. 

Freud (Bir dönem komşusudur. Fazla vakit geçirmeseler de ayaküstü sohbet etmişler.), Stalin (Sık sık kavga ediyorlar), Lenin (İlkin çok iyi anlaşıyorlar fakat sonradan Lenin'in de sahtekar bir emperyalist olduğu kanaatine varıyor), Troçki (Epey muhabbetleri var. Çok kıymet veriyor Troçki'ye.) Enver Paşa (Epey vakit geçiriyorlar. Tutkulu fakat hayalci görüyor.), Gorki (Zeki Velidi'ye pek çok yardımı dokunmuş), Fuad Köprülü, Mustafa Kemal (Paşa, çok iyi bir intiba bırakıyor ilkin. Ancak Velidi sonradan sürgün ediliyor. Mustafa Kemal hakkındaki güncel fikirleri hatıratta yok ancak pek olumlu olduğunu sanmıyorum), Cemal Paşa (İçkici, lakayt ve hayalci), Yusuf Akçura (Çar taraftarı. Pek sevmiyor), Muhammed İkbal... 

Macbeth - William Shakespeare

Shakespeare'in 'hit'lerinden biri. Sayısız uyarlaması olsa gerek. Tiyatroda birkaç kez denk gelmiş, beğenmemiştim. Anlamamış da olabilirim. Okuduğum üçüncü oyunu Shakespeare'nin. Othello'da kıskançlık, Hamlet'te intikam vardı. Bu kez de iktidar hırsı var.

Othello - William Shakespeare

Shakespeare'den ilk kez Hamlet'i okudum. Kitabı bitirdiğimde "bu adam ne yazdıysa okuyacağım" dedim. Othello da ikinci oldu. Hislerim benzer. Bu kitabı bir yıl evvel okusam anladığımı sanırdım. İki saatte bitirir, bir kenara kordum. İsmi geçtiğinde hayal meyal konuyu ancak anımsardım. Şimdi hiç değilse biraz anladım gibi geliyor. Her on yılda bir okuyup, neler düşündüğümüz yazsaymışım/yazsam keşke.

Hamlet - William Shakespeare

Öğrenmek ve anlamak arasında bir fark olduğunu yeni keşfediyorum. Bu zamanın geleceğini tahmin ediyordum. Shakespeare ismini ona kayıtsız kalacak kadar çok duydum ben de. Şimdi, yavaş yavaş toyluğumun kırıldığı bu dönemde okumaya başladım. Merakımı doyurmak için değil, anlamak için okudum. İşe Hamlet ile başladım. 

On the Various Contrivances by Which British and Foreign Orchids are Fertilised by Insects: And on the Good Effect of Intercrossing - Charles Darwin

Kütüphanemde olmasından gurur duyduğum kitaplardan biri. Darwin’in ıskalanmış şaheseri. Sene 1862. Yanılıyor olabilirim ama Darwin’i orkideleri incelemeye iten şey güzelliğin ne işe yaradığı sorusuna aradığı cevap olabilir. Bu sadece Darwin’in cevap aradığı bir soru değil şüphesiz. Bu soruya çoğunlukla kestirme bir cevap verilip geçiştirilmiş: “Yaratıcı güzelliği kendi ve kulları için tasarlamıştır.” Peki neden? “Tanrı’nın ihtişamını, gücünü ve güzelliğini görüp iman edin, ibret alın” diye.  Bu açıklama daha fazlasını talep edenleri doyurmaz tabii ki. Aklı başında pek çok kişi bu soruya cevap aramış. Freud dahil: “Güzelliğin bir yararı yok gibidir ama uygarlık o olmadan yapamaz. O cinsel duygu alanından türemiştir. Öte yandan görünüşü uyarıcı etki yapan cinsel organları güzel bulmamamız ilginçtir. Güzellik niteliği ikincil cinsel özelliklere ait gibidir.” (Uygarlığın Huzursuzluğu) Darwin bu soruyla cebelleşmeye tavus kuşu kuyruğundan başlamış: “Tavuskuşu kuyruğuna ne zaman bakacak olsam hasta oluyorum.” Çünkü kuyruğun bu kadar güzel olmasının sebebini bulamıyordu. Güzelliğin ne işe yaradığını ararken orkideler üzerinde çalışmaya karar veriyor. Hem alımlı, hem de yüzlerce varyasyonu olan bu türle çalışmak çok cazip.

Hayat Hikayem (Gemerek Nire Bloomington Nire) - İlhan Başgöz

İlhan Başgöz. 1921. Sivas. Türk folkloruyla ilgili çalışmalarıyla tanınıyor. Tanınıyor dediğim bizim memlekette değil, Batı'da. Bizde folklorla ilgilenen pek olmaz. Olanları da burada durmaz. İlhan Bey de burada durmayanlardan. Doktora sonrası Amerika'ya gidiyor. Öyle insanlarla çalışmış ki dudağınız uçuklar: Pertev Nail Boratav (!), Wolfram Eberhard (!!), Bernard Lewis (!!!),  Andreas Tietze (!!!!) ...  Böyle bir adamın anıları okunmaz mı?

Günlük 1953-1958 - Witold Gombrowicz

1904 Polonya doğumlu bir yazar Gombrowicz. Slav ırkı yazarlarının kaderi mülteci olmak. Çok dillilik, çok kültürlülük, yersiz yurtsuz olma durumu, bu piçlik dillerinden okunuyor. Nabokov, Kuznetsov, Czesław Miłosz ... Tümünün dillerinde o serseriliğin izleri var. 

Günlükleri ve otobiyografileri ayrıca severim. Bu günlük okuduğum en iyi günlüklerden biriydi. Günümüz için bile marjinal sayılır düşüncelerini cesurca savunmuş. Dönemin modası milliyetçilik ve vatanseverliği o yıllarda böylesine kibirle hor gören birine pek rastlamadım. Her yönüyle ilginç, serseri bir adam. Kesinlikle zor metinler. Akmayan, taş gibi ağır cümleler; rafine sözcükler var. YKY'den çıktı. İkinci cildi de çıkmış. Mutlaka okuyun.

Gezgin, Kule ve Kitapkurdu - Alberto Manguel

Alberto Manguel'in bir başka kitabı Okuma Günlüğü'nü tanıtmıştım iki sene evvel. Yazar hakkında da malumat vermişim biraz. Meraklısı göz gezdirir. Bu kitabının basım yılı 2017. Rafta görür görmez aldım çünkü ne yazsa okunur cinsten bir adam. Fakat bu kez benim için hayal kırıklığı oldu. Kötü bir kitap diyemem. Pek çok okura kılavuz olacak tespitler, sorular, cevaplar var. Fakat edebiyat hakkında yazılan deneme kitaplarının sıkı takipçisiyseniz sizi kesmeyecektir. Yapı Kredi'den çıktı. Bulması kolay.

Sovyet Mutfak Sanatı - Anya von Bremzen

Anya von Bremzen 1963, SSCB. 11 yaşına kadar Moskova'da yaşamış, daha sonra annesiyle beraber Amerika'ya göç etmiş. Müzik eğitimi almasına rağmen yazarlığıyla nam salmış. Üç kez James Beard ödülüne (mutfak sanatının Oscar'ı denebilir) layık görülmüş.